Idea

2011-08-29T07:13:00.001-04:00

Interview with professor Azzouni

You can read my interview professor Azzouni hrer

2011-08-02T10:02:00.000-04:00

Hafez’s incomparable position in Iranian Culture

October 12 is Hafez Po Day in Iran। The poet is undoubtedly one of the most celebrated and influential cultural figures in the history of our Iranian-Islamic culture।In addition, many researchers have pointed to Hafez’s gravity and profundity।Therefore, it is essential to take a deeper look at his works and intellectual life।If not the most perceptive, Hafez is at least one of Iran’s most insightful cultural figures।In fact, one can rarely find a distinguished figure like Hafez in the Iranian culture who is both popular among the people and very famous. This is due to Hafez’s mental acuity, his complete knowledge of Iranian history and traditions, and his dedication to presenting work that is both comprehensive and influential.Hafez used a language attractive to people from all walks of life with varied tastes and cultural backgrounds, which is quite unique not only in Iran but in other countries as well.Just like experts, artists also create their works for a specific audience. However, one almost never finds an artist like Hafez who can charm all people.One of the other incomparable characteristics of Hafez is his excellent grasp of the history of the culture and tradition of his country. He not only mastered theology and Quranic sciences but was also acquainted with the philosophical movements of his day.Therefore, in some of his poems a lesson is hidden revealing the fine points of a philosophical theory. It is wonderful that a man could gather a variety of historical and philosophical ideas from his era in such beautifully adorned and lucid language.Amazingly, all this wisdom is expressed in the Persian poetic form of the ghazzal, which is usually utilized for romantic themes.In bygone days, the occasional scholar was often a true renaissance man.Consequently, in our studies of history, we encounter many scholars around the world, including in Iran, who had mastered many disciplines.Plato, Aristotle, Avicenna, Rumi, Abu Hamid Muhammad al-Ghazzali, and St. Thomas Aquinas were all thinkers who were versed in a number of academic fields.Nevertheless, Hafez occupies a unique position.Besides mastering diverse fields of study, he has done something quite exceptional but which is often neglected by Iranian researchers.Yet, one can not speak of Hafez’s intellectual life without mentioning his efforts to reform culture and the practice of religion.Indeed, addressing the shortcomings of his culture was a common theme of Hafez’s poetry.He often criticized self-righteousness with the aim of correcting misguided religious movements.Due to his mental acuity, Hafez perceived that many so-called religious movements that claimed to be on the path of mysticism were presenting an incorrect image of Islam and the deep-rooted Iranian-Islamic culture through ideas which, if widely disseminated, could have endangered not only the Iranian culture but also religious life.Therefore, one can say that Hafez was a religious and cultural reformist who expressed his views in poetry.However, despite all his positive points, it seems everyone is not in consensus that Hafez’s poetry was flawless.Unfortunately, Hafez’s popularity has discouraged people from criticizing his poetry. Yet, we must not shirk our duty to analyze the poems of this great man in order to gain a better understanding of his views.

2011-05-06T02:22:00.000-04:00

هجرت

مهاجر از جسورترین و شجاع‌ترین انسان‌هاست

2011-04-01T02:11:00.000-04:00

یک فرهنگ غنی

فرهنگ کنونی ایرانی را می‌توان از هنجارهای تماشاگران در ورزش‌گاه‌ها شناخت

چند روز قبل برای اولین و آخرین بار به ورزش‌گاه آزادی رفتم

2011-03-18T04:24:00.000-04:00

گمشدۀ امروز

گمشدۀ بشر امروز معنویت نیست وحدت است. ما هویت‌مان را از دست داده‌ایم

2011-02-26T02:09:00.000-05:00

حساسیت اجتماعی
حساسیت به زندگی هم‌نوعان از سر هوشمندی ژرفی است

2010-07-16T03:59:00.000-04:00

شادی و نتیجه

برای نتیجه دادن کارهایمان محکوم به شاد بودن هستیم

2010-07-16T03:57:00.000-04:00

فرآیند و فرآورده تفکر

فرآورده تفکرمان را به دیگران منتقل کنیم نه فرآیند آن را

2010-04-13T07:33:00.000-04:00

کیفیت زندگی

کیفیت زندگی بستگی تام به کمیت لحظاتی دارد که ما در آن لحظات آرام و شاد هستیم

2010-04-08T01:26:00.000-04:00

اعتماد

اعتماد نکردن به دیگران از عدم اعتماد به نفس ناشی می‌شود

2010-03-20T03:24:00.000-04:00

نبوغ و حال

نبوغ با زیستن در زمان حال در ارتباط است

2010-03-20T03:20:00.000-04:00

بخشش و آزادی

می‌بخشیم و خود را آزاد می‌کنیم

2010-02-21T02:59:00.000-05:00

خيرخواهي

شادي و پيشرفت اطرافيانمان در مجموع به نفع ماست

2009-12-22T08:18:00.000-05:00

صداقت یک مرد

کلید شخصیت آیت الله منتظری صداقت است. شجاعت و صراحت و جسارت و فراست و شرافت و کرامت وی ذیل صداقتش معنا می یابند

2009-12-20T06:27:00.000-05:00

حیوان توجیه ساز

انسان حیوان توجیه ساز است

2009-11-20T02:49:00.000-05:00

تمسخر و تحقیر

کسانی که تمسخر می‌کنند با احساس حقارت بسیار آشنایند

2009-11-17T05:36:00.000-05:00

شگفتی کنیم

شگفتی کردن را از یاد برده‌ایم. شگفتی کنیم

2009-11-17T05:31:00.000-05:00

نمایندگان اندیشه ما

همیشه انسانهایی هستند که آماده‌اند ما تفکر را ترک گوییم تا به جای ما فکر کنند

2009-11-16T10:31:00.000-05:00

انسان‌دوستی ایرانی

نه به خاطر همۀ انسانها به خاطر نوزاد دشمنش شاید

این بخش از شعر شاملو انسان‌دوستانه‌ترین جمله‌ای است که در طول زندگی‌ام در زبان مادری‌ام دیده‌ام

2009-11-09T08:08:00.000-05:00

خودعشیرگی

حال خود را به دست رفتار و افکار دیگران ندهیم

2009-11-03T06:38:00.000-05:00

نیلوفر

از این سموم که بر طرف بوستان بگذشت

عجب که بوی گلی هست و رنگ نسترنی

2009-10-31T08:34:00.000-04:00

شتاب در بهتر شدن

شتاب در رفع ضعفها بر ضعفهای آدمی می افزاید

2009-10-31T08:26:00.000-04:00

نقد با پرسشگری

بهترین راه نقد دیگران پرسش از معرفت و مشی آنها است

2009-10-28T03:10:00.000-04:00

راز و راه

در مقابل پرسشهاي اساسي زندگي دو راه بيشتر نداريم. يا به پوچي تن دهيم و يا به راز و راه

2009-09-28T07:55:00.001-04:00

جادوی جدید

علم جادوی جهان ماست

2009-09-28T07:51:00.000-04:00

اسطوره برترین

برترین بودن اسطوره جهان جدید است. برترین انسان، برترین دانشمند، برترین فیلسوف، برترین ورزشکار، برترین همسر، برترین فرزند و برترین پدر

2009-09-25T02:36:00.000-04:00

ضعفهای خودمان

اشتباهات فاحش دیگران نباید ما را از ضعفهای خودمان غافل کنند

2009-09-23T08:04:00.001-04:00

خبر

جهانی را یک سخن ویران کند

2009-09-20T02:54:00.000-04:00

خودخواهی اخلاقی

دوست داشتن عمیق خود دوست داشتن همه بشریت است. خودمان را اصیل و جدی دوست بداریم

2009-09-17T01:59:00.000-04:00

پذیرش خود

خودمان را همان طور که هستیم نمی پذیریم. این بزرگترین منشای رنج انسانی است

2009-09-17T01:56:00.001-04:00

فرزند

فرزند کسی است که با تولد او ما هم دوباره متولد می شویم

2009-09-17T01:53:00.000-04:00

معلمی کردن

اولین شرط معلمی کردن تمایز گذاشتن میان دانش خود و دانش دانش آموختگان است. در بسیاری اوقات این شرط بدیهی را نادیده می گیریم

2009-09-14T06:52:00.000-04:00

بخشش خود

به اندازه ای که دیگران را می بخشیم خودمان را نمی بخشیم

2009-09-08T07:48:00.000-04:00

دردهای عمیق بشری

بسیاری از دغدغه هایی که آنها را دردهای بزرگ بشری می نامیم افسردگیهایی بیش نیستند

2009-09-01T11:00:00.000-04:00

معرفت‌زایی عمل

نه فقط نظر بر عمل ما تأثیر می‌گذارد که عمل هم معرفت‌زا است

2009-08-31T10:25:00.000-04:00

نصیب تقسیم کردن

تقسیم کنیم تا پیروز شویم

2009-08-24T08:44:00.001-04:00

بیان

اگر نتوانیم نکته ای را بیان کنیم آن را خوب نفهمیده ایم

2009-08-24T07:30:00.001-04:00

شرط نبوغ

تمرکز اساس نبوغ است

2009-08-24T07:27:00.000-04:00

معرفت عمل

عمل خود یک معرفت است

2009-08-24T02:23:00.000-04:00

زيستن فريد

فراموش مي كنيم كه يك بار زندگي مي كنيم

2009-08-20T02:18:00.000-04:00

گذشته

جز آنچه نمودی نمی توانستی حال ببین در تغییر آن چه توانی کرد

2009-08-20T02:15:00.000-04:00

فراموشی و بخشش

فراموش نمی کنیم اما می بخشیم

2009-08-18T10:30:00.000-04:00

شک به سادگی

به هر امر ساده ای باید شک کرد

2009-08-11T05:13:00.000-04:00

همه چیز خواهی

همه چیز خواهی همه چیز باختن است

2009-08-07T02:14:00.001-04:00

کیاست و صداقت

بزرگترین کیاست صداقت است

2009-08-04T04:24:00.000-04:00

زیان دروغ

اثرات منفی دروغ بر شخصیت مان بیش از نتایج مثبت ظاهری آن است

2009-08-04T04:21:00.000-04:00

دروغ گفتن به خود

همه دروغها را نه اما برخی از دروغهایی را که به خود می گوییم باور می کنیم

2009-08-02T02:37:00.000-04:00

حکمت و حماقت

حکمت را مرزی است اما حماقت را مرز و حدی نیست

2009-07-19T06:33:00.000-04:00

بستگی پاک

من به یک آیینه یک بستگی پاک قناعت دارم

2009-07-14T06:00:00.000-04:00

دانستن و بخشیدن

همه‌چیزدانی همه‌کس بخشی است

2009-07-08T05:42:00.000-04:00

بردن و باختن

نباخته ایم. تنها برد محتوم یک جریان متصلب را پرهزینه کرده ایم. برده ایم

2009-07-01T07:45:00.000-04:00

قماربازی

خنک آن قمار بازی که بباخت آنچه بودش / بنماند هیچش الا هوس قمار دیگر

2009-07-01T07:07:00.000-04:00

اهداف و ابزار

ابزارها از اهداف جدا نیستند. تک تک ابزارهای ما اهداف ما را شکل می دهند. بزرگترین و والاترین اهداف نیز، توسل ما به ابزارهای غیرموجه را توجیه نمی کنند. هویت هر غایتی به ابزارهای آن است

2009-06-26T04:36:00.000-04:00

فضیلت حداقلی

در زمانۀ پرآشوب ما همین‌که سخن باطلی نگوییم فضیلت است؛ زمانه‌ای که سخن حق گفتن بس دشوار شده است

2009-06-21T06:07:00.000-04:00

بزرگترین انقلاب

هرکس به اندازه وسع خود کاری انجام دهد این بزرگترین انقلاب بشری است

2009-06-21T06:02:00.000-04:00

معیار اخلاقی

معیار اخلاقی مهم در دیار ما هم اکنون معرفت نیست شجاعت است. بسیاری را می شناسیم که حقایق بسیاری می دانند اما شجاعت و جسارتی در آنها نمی بینیم

2009-06-18T04:44:00.000-04:00

پیشرفت از نوعی دیگر

برخی مواقع بزرگترین پیشرفت آن است که زمین نخوریم و نه آن که جلو برویم

2009-06-16T06:52:00.000-04:00

جمیع رذایل

دروغ گفتن یک رذیلت نیست جمیع رذایل است

2009-06-15T05:07:00.000-04:00

مسئله قدرت

قدرت در ایران‌زمین مسئله نیست. مسئله قدرت در دیار ما به مسئله‌ای مضاعف تبدیل شده است

2009-06-14T07:07:00.000-04:00

آغاز و نه پایان

به 22 خردادماه 88 به عنوان یک آغاز نگاه کنیم و نه یک پایان. من مجموع حوادث رخ داده را به نفع ایران زمین می‌بینم. حاکمیت کاری را که می‌خواست در طول زمان هشت سال انجام دهد در چند ساعت صورت داد و ایرانیان را به فکر راه‌حلی بنیادین‌تر انداخت

2009-06-14T05:21:00.000-04:00

نومیدی و امید

نومیدی آبستن امیدهایی تازه است

2009-06-13T07:54:00.000-04:00

دروغ

هیچ چیز را زودتر از دروغی که به خود می‌گوییم باور نمی‌کنیم

2009-06-12T04:19:00.000-04:00

کاری جدید

این هم کار جدید من است

گفتگو با فیلسوفان تحلیلی

2009-06-12T02:40:00.000-04:00

حکمت و معرفت

توفیق در کسب دانش به معرفت منجر می‌شود و ناکامی در کسب دانش به حکمت می‌انجامد

2009-03-17T02:19:00.000-04:00

یار و کار

دل به یار و سر به کار

2009-03-17T02:17:00.000-04:00

سیاست و اخلاق

سیاست عموماً عرصه انتخاب میان بد و بدتر است و نه خوب و خوبتر

2009-03-14T02:45:00.000-04:00

غم و عقل

غم عقل را زايل مي كند

2009-03-08T03:06:00.000-04:00

خست و نبوغ

نبوغ در جايي به خست در تفكر در موضوعاتي به جز يك موضوع خاص بر مي گردد

2009-01-30T07:02:00.000-05:00

زندگی اصیل و زمان

در زندگی اصیل ساعت حضوری جدی ندارد

2008-11-30T08:38:00.000-05:00

رازدانی و تنفر

از افرادی که رازهای ما را می‌دانند متنفریم

2008-09-29T09:34:00.000-04:00

دفتر مطالعات فرهنگی

محسن از من خواسته در باب دفتر مطالعات فرهنگی دانشگاه صنعتی شریف سخن بگویم و پیشاپیش نوشتار من در این مورد را دلنشین ارزیابی کرده است. به سیاق مشی همیشگی‌ام در این گستره، دعوت وی را هم به ایجاز پاسخ می‌گویم
حرف جدیدی نزده‌ام اگر بگویم میتوان به دفتر از منظرهایی بس متفاوت نگریست. میتوان به نقش دکتر باستانی در آن اشاره کرد و یا رابطه دفتر را با دانشگاه صنعتی شریف بسط داد و یا پرسشها و دغدغههایی را که دفتر به وجود آوردند و تدوام میبخشند به بحث گذاشت و ...
من از همۀ این موارد میگذرم و تنها به یک نکته اشاره میکنم. هنگامی که با دفتر مطالعات فرهنگی آشنا شدم تصور میکردم که حداکثر کارکرد آن این است که به دانشجویان فنی، بصیرتی در عرصههای مختلف عطا کند. یعنی کارکرد دفتر مطالعات فرهنگی را دادن بصیرت و دادههایی به مهندسان آینده میدانستم. سالها گذشت تا فهمیدم همان دانش و اطلاعاتی که دفتر به انسان عطا میکرد میتوانست بسیار فراتر از دانش روشنفکران ایرانی و حتی متخصصان علوم انسانی برود. این البته برای دفتر یک نقطۀ قوت برجسته محسوب میشد اما در جایی این پدیده معلول وضع اسفناکی است که دپارتمانهای علوم انسانی در ایرانزمین با آن دست و پنجه نرم میکنند.

2008-09-22T03:46:00.001-04:00

غرور خوب بودن

فضایل کوچک از رذایل کوچک خطرناکترند

2008-08-16T07:25:00.000-04:00

سنت و عقلانیت

سنت عقلانیت نهادینه شده است و مانند هر امر نهادینه شده دیگر، معجونی از نقاط فراز و فرود است

2008-08-16T07:12:00.000-04:00

صداقت

صداقت کیاست است

2008-08-01T03:24:00.000-04:00

هنر زندگی کردن

هنر زندگی کردن در یکی از عمیق‌ترین سطوح خود با کم کردن رنجی پیوند دارد که این رنج اساس زندگی را تشکیل می‌دهد

2008-07-24T04:06:00.000-04:00

دعا

دعایم این است که نداشتن‌ها و ندانستن‌هایم برایم عقده‌ای ایجاد نکنند

2008-07-20T08:49:00.000-04:00

حماقت و موفقیت

هر موفقیتی به اندکی حماقت هم نیاز دارد

2008-07-19T06:36:00.000-04:00

اخلاق و حقوق

این سخن کسی است که بیش از یک دهه است در مبانی نظری و فلسفی اخلاق تأمل می‌کند: حقوق برای جامعه ما نیازی فوتی‌تر است تا اخلاق

2008-07-18T09:43:00.000-04:00

عدالت و برابری

برابری با عدالت متفاوت است. خلط و خبط اين دو فجايع زيادی را در طول تاريخ به وجود آورده است

2008-07-16T06:53:00.000-04:00

یار و کار

دل به یار و سر به کار

2008-07-04T04:12:00.000-04:00

مولوی و خلق نکو

من نديدم در جهان جستجو

هيـچ اهليـت به از خلـق نکو

2008-07-04T04:03:00.000-04:00

ابتذال و تکرار

فاصله ميان ابتذال و تکرار ، اندک است

2008-05-11T03:33:00.000-04:00

دردناكترين دروغ

دردناكترين دروغها براي من آن دروغهايي هستند كه از سر عقده گفته مي‌شود

2008-04-29T03:21:00.000-04:00

درد و زمان

با دردهايمان نمي‌توانيم بجنگيم موجه‌ترين كار آن است كه چنان با آنها بازي كنيم تا زمان آنها را كمرنگ كند

2008-04-03T10:35:00.000-04:00

حقارت و جنایت

انسان به جایی‌که جنایت کرده بر می‌گردد ولی به جایی که تحقیر شده نه

2008-02-18T07:43:00.000-05:00

داشتن و بودن

نسبت داشتن و بودن را می‌توان از منظرهای زیادی دید، یکی از این منظرها چنین است: تا بودن ما تغییر نکند به چیزی جدید دست نمی‌یابیم

2008-02-17T06:29:00.000-05:00

آغاز خود شدن

اگر بسياری از خطاهای ما خاستگاه زبانی دارند برای رفع آنها بايد از زبان آغازيد

2008-02-16T06:12:00.000-05:00

شعار تخصص

شعار تخصص این است: برای فهم کامل یک موضوع چاره‌ای جز متخصص شدن نداریم

2008-02-14T04:49:00.000-05:00

معنای زندگی

معنای زندگی ما به معنای دردها و رنجهایمان گره خورده است

2008-02-13T07:19:00.000-05:00

عجله

عجله دشمن دو چیز است: وقت و آرامش

2008-02-13T07:10:00.000-05:00

کارکرد نقد

اولین کارکرد نقد احتیاط در ابراز نظر است

2008-02-10T12:10:00.000-05:00

انسان و پرسشهایش

انسان را بجد می‌توان از پرسشهایش شناخت

2008-02-10T12:06:00.000-05:00

متوسط دیدن انسانها

اگر انسانها را متوسط فرض کرده بودیم وضعمان خیلی بهتر از موقعیت کنونی بود

2008-02-07T07:44:00.000-05:00

کودکان و آموزش سخنوری

اگر نگران شغل و حرفه فرزندانمان هستیم به آنها خوب سخن گفتن و نه سخن خوب گفتن را باید آموزش دهیم

2008-02-02T11:52:00.000-05:00

ستیز اصلی انسان

انسان با هر تصویر و تعریف از خود در ستیز است

2008-02-02T11:46:00.000-05:00

سه تیپ شخصیت

سه تیپ شخصیت در جهان ما زیادند: برتری‌طلب، مهرطلب و عزلت‌طلب

2008-01-24T07:27:00.000-05:00

اهداف آموزش

سه هدف آموزش می‌توانند بدین قرار باشند: آماده‌کردن برای پی‌جویی یک حرفه، افزایش قابلیتهای ذهنی و ایجاد حساسیتهای اخلاقی

2008-01-10T04:18:00.000-05:00

اجبار و اعتقاد

اجبار ریشه اعتقاد را می سوزاند

2007-09-13T08:35:00.000-04:00

غم و عقل

غم عقل را زایل می کند

2007-09-05T08:52:00.000-04:00

مطلب زیر متن مکتوب سخنرانی من است که چندی پیش در یکی از دانشگاهها ایراد شد

زندگی فلسفی چگونه است؟

سخن گفتن از زندگی فلسفی به جهت تنوعی که در مفهوم فلسفه وجود دارد و همچنین تأثیری که عوامل گوناگون اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی بر مشی افراد می گذارد کار آسانی نیست. ما با فرهنگها و جوامع گوناگونی روبرو هستیم که در هر جامعه مشی فلسفی به صورت خاص پی جویی می شود و از این جهت هر تلاشی را برای وحدت بخشی – هر چند نسبی – به این شیوه های گوناگون زندگی فیلسوفانه با مشکل و دشواری روبرو می کند. با این همه این مقال را می توان مقدمه ای در نظر گرفت که در صدد است به این موضوع دشوار متواضعانه نزدیک شود . آنچه در اینجا گفته می شود شاید ذیل موضوعی به نام روانشناسی فیلسوفان و فرافلسفه بگنجد. در ادبیات رسمی اما کمتر از عنوان روانشناسی فیلسوفان سخن به میان می آید و فرافلسفه و همچنین خود متون فسلفی متکفل پرداختن به موضوع زندگی فلسفی یا زندگی فیلسوفان هستند. در فرافلسفه خود موضوع فلسفه و مشی فیلسوفانه از منظری فراتر مورد توجه قرار می گیرند. این شاخه که هم اکنون در مغرب زمین مسائل زیادی را مطرح نموده متأسفانه در دیار ما چندان و چنان بحثی ملموس نیست و شاید ما واجد مقالاتی به تعداد انگشتان دست هم در این باره نیستیم
در این مقال سعی می شود در قالب چندین حکم سلبی و ایجابی پاره ای از ویژگیهای زندگی فیلسوفانه بسط یابند. این احکام بدین قرارند.
الف. زندگی فیلسوفانه یک نوع زندگی نیست؛
ب. زندگی فیلسوفانه نوعی زندگی طبیعی است؛
پ. طرح فیلسوفانه طرحی بلند مدت و طاقت فرسا است؛
ت. طرح فلسفی به جسارت و شهامت زیادی نیاز دارد؛
ث. طرح فلسفی از زمانه فاصله نمی گیرد و به مسائل گوناگون جوامع انسانی نظر دارد.
الف. همانطور که ذکر آن رفت اگر نگاهی به انواع و اقسام زندگیهایی که تحت عنوان زندگی فلسفی از آنها یاد می شود بیندازیم در می یابیم که با یک نوع عمل و زندگی فلسفی روبرو نیستیم. هنگامی که از زندگی فلسفی سخن می گوییم مدنظرمان نقش و فونکسیون فلاسفه در جامعه است. یعنی همانطور که نقشی را برای مهندسان و پزشکان مدنظر می گیریم فلاسفه را نیز از این دریچه مورد توجه قرار دهیم. حق آن است که فی المثل در مغرب زمین با انواع فونکسیونها برای فلسفه روبرو هستیم. هم فلاسفه را در جراید و رسانه ها می بینیم و هم آنها در دادگاهها و سیاست حضور دارند. هم آنها دانشگاهها را سامان می دهند و به کار تدریس می پردازند و هم کتاب می نویسند و نشریه منتشر می کنند. این آثار نیز البته نه تنها برای خواص هستند که پاره ای از آنها رو و نظر به افراد عادی جامعه دارند. به تعبیر دیگر اگر بخواهیم از زبان ویتگنشتاین سخن بگوییم از آن بابت که ما کاربردهای متفاوتی از فلسفه سراغ داریم سرجمع این کاربردها را می توان به عنوان تعریف فلسفه و زندگی فیلسوفانه در نظر گرفت. همین اندازه که در یک دید کلان به تمایز فلسفه قاره ای و تحلیلی اشاره می کنیم و افتراقات این دو فلسفه را مدنظر قرار می دهیم در می یابیم که با نقشهای فلسفی روبرو هستیم . طرفه آنکه حتی این تفسیم بندی هم در دل خود استثنائات زیادی را نشان می دهد. نظرغالب این است که اکثر فیلسوفان تحلیلی کار تحلیل زبان و توجیه احکام را انجام می دهند و اندیشه های آنها کمتر با سیاست و اجتماع پیوند حاصل می کند. اگر این دید را بپذیریم در باب رورتی و اسکروتون و راسل از یکسو و ریکور و گادامر از سوی دیگر چه می توانیم بگوییم که سه تن اولی هرچند جزو فلسفه تحلیلی محسوب می شوند بسی به مسائل اجتماعی و سیاسی عطف توجه نشان می دهند و از دیگر سو دو فیلسوف قاره ای چون ریکور و گادامر به گونه ای طرح فلسفی خود را پیش می برند گویی فیلسوف تحلیلی – به معنای رایج کلمه – هستند.

حتی اگر به انگیزه های روی آوردن به فلسفه هم عطف توجه نشان دهیم به انگیزه هایی بس متفاوت بر می خوریم که نمی توانند ذیل مفهومی خاص از فلسفه گردهم آیند. پاره ای افراد بر جستجوی یقین برای علت فلسفه ورزی خود اشاره می کنند ( راسل) و عده ای بر تلاش برای فهم معمای شناخت انسانی دست می گذارند ( پوپر) عده ای می خواهند خدا را بشناسند ( اینشتین ) و عده ای می خواهند راز را به مسئله تبدیل سازند( دنت) و در همه این موارد با طیفی از انتظارات و انگیزه های گوناگون روبرو می شویم که هیچ یک نمی تواند همه موارد را پوشش دهد.
با تکیه بر این نکته است که اولین حکم سلبی در باب فلسفه صادر می شود و آن حکم این است که ماهیت و هویت ثابتی را نمی توان برای فلسفه در نظر گرفت. شاید با تکیه بر این نکته بود که راسل به طنز برای تعریف فلسفه به آنچه در گروههای فلسفی تدریس می شوند اشاره می کرد.

ب. بسیاری از انواع زندگی ای را که ذیل عنوان زندگی فلسفی می گنجانیم می توانیم نوعی زندگی طبیعی در نظر بگیریم. طبیعی بودن بدین معنا است که ما در زندگی روزمره خودمان با مسائل فلسفی دست به گریبان هستیم. پاره ای از پژوهشگران به گونه ای از فلسفه سخن می گویند گویی این زندگی نوعی زندگی خاص است که عده ای در برج عاج خود بدان می پردازند. این امردر مورد بسیاری از شکلهای زندگی فیلسوفانه ای که به پاره ای از آنها در بند اول اشاره کردیم صادق نیست. آری پرداختن به بحثهای تخصصی در باب پاره ای از مفاهیم در ذهن و زبان افراد عادی و عامی جایی ندارد اما هنگامی که افراد عادی می خواهند آموزش ببینند از بحثهای فلسفی بی نیاز نیستند همانگونه که دیوئی و لیپمن بدان اشاره کرده اند. هنگامی که آنها به سیاست عطف توجه مبذول می دارند نمی توانند از فلسفه برکنار باشند. به تمایز چه کسی باید حکومت کند و چگونه باید حکومت کرد توجه کنید که تنها در دل فلسفه سیاسی مطرح شد. بسیاری از بحثهای حقوقی که مطرح می شوند بدون توجه به تمایزات فلسفی ره به جایی نمی برند. همانطور که پاره ای از از پژوهشگران نشان داده اند تمایز میان عمل گفتاری و عمل حین گفتاری بسی در علم حقوق کاربرد دارد که یک حقوقدان طبیعتاً باید از آن آگاهی داشته باشد. تمایزاتی میان داشتن و بودن و همچنین است و باید یا راز و مسئله که در زندگی عادی و عرفی ما بسیار کاربرد دارند بدون مدد گرفتن از کار و مشی فیلسوفانه مطرح نمی شوند و همه این موارد نشان می دهند که مشی فلسفی را نباید مشی ای غیرطبیعی قلمداد کرد که عده ای خاص می توانند و باید آن را پی جویی نمایند. گفته اند و چه نیکو گفته اند که فلسفه هر دوره ادبیات دوره بعد از آن است. یعنی پس از ظهور و بروز فلسفه در دوره ها و نسلهای بعد این فلسفه وارد ادبیات می شود. اگر بدانیم مشی ادبی مشی و کاری طبیعی و عادی است که همه افراد کم و بیش با آن ارتباط برقرار می کنند نمی توان مشی فلسفی را مشی ای غیرطبیعی قلمداد نمود.

پ. فلسفه هم مانند هر شاخه معرفتی دیگر هم واجد پرسش و مسئله است هم حامل طرح و هم شامل آرمان. پرسشها مسائلی ریز و تخصصی هستند که در قالب نظریه ها و در چارچوب مقالات و کتب پی جویی می شوند. فضای حاکم بر این آثار را طرح می نامند و انگیزه ها و اهدافی را که پشت این مسائل و طرحها موجودند آرمان. معمولاً برشمردن مسائل و طرحها و آرمانهای کانت برای مشخص کردن و تعریف نمودن هریک از این مفاهیم سودمند است. طرح فکری – فلسفی کانت در ذیل این سه پرسش که چه می توانم بدانم؟ چه می توانم انجام دهم؟ و به چه می توانم امیدوار باشم؟ دنبال می شود. آرمان فکری کانت هم پرسش انسان کیست؟ است و مسائل وی با بسط مفاهیمی چون مابعدالطبیعه، عقل، ایمان و اختیار و علیت پی گرفته می شوند. تردید نیست که هر طرح فکری چه در فیزیک و شیمی و زیست شناسی پی جویی شود چه در قالب روانشناسی و جامعه شناسی و تاریخ طرحی طولانی و سخت است که انسان اندیشه ورز باید سالیانی دراز را با آنها سروکار داشته باشد. طرح فکری فردی چون اینشتین دهها سال وقت این متفکر بزرگ را گرفته بود. از این دریچه شاید نتوان وضعیت منحصربفردی را برای فلسفه برشمرد. فلسفه همانطور که ذکر آن رفت از این دریچه تفاوتی با طرحها و پرسشها و همچنین آرمانهای فکری ندارد. اما از آن بابت که موضوع خود فلسفه بیش از شاخه های دیگر محل مناقشه است و همچنین گونه ای گستردگی در فلسفه موجود است که همه علوم و فنون دیگر را مدنظر قرار می دهد شاید بتوان طرح فلسفی را دشوارتر و طولانی تر از طرحهای دیگر مدنظر قرار داد هرچند در اینجا نیز نوع فلسفه ورزی و زندگی فلسفی بسی در کم و کیف دشواری آن موثر است. فلسفه به قولی عبارت است از پرسشهایی که نمی دانیم چگونه با آنها پاسخ دهیم. فلسفه وادی ای است که صحت و سقم و نتایج آن زمانی را لازم دارد که عیان شوند و علاوه بر آن میزان دانشی که انسان دارد به آنها مجهز شود برای کار فلسفی بسی باید زیاد باشد. کواین و پاتنم به همه دانشجویان فلسفه توصیه می کنند که فلسفه را در دوره های کارشناسی ارشد و دکترا مطالعه کنند و در دوره کارشناسی به یک علم دیگر بپردازند. از این لحاظ برای فیلسوف شدن حداقل دو تخصص نیاز است هرچند که به زعم پاره ای افراد شاخه ای را میان رشته ای تر از فلسفه نمی توان سراغ گرفت. کافی است نگاهی به شاخه فلسفه ذهن بیندازیم و شاخه هایی را که در آن دخیل هستند مرور کنیم تا دریابیم با معارفی چون منطق، زیست شناسی، زبان شناسی، رایانه، عصب شناسی ، پزشکی و روانشناسی روبرو هستیم و همه این شاخه ها یک نحله فلسفی تحت عنوان فلسفه ذهن را به وجود می آورند. بدین جهت شاید بتوان فلسفه را طرحی فکری که عظیم تر و دشوارتر از طرحهای فکری دیگر است به حساب آورد. با توجه به این نکات است که دوران پختگی زندگی فلسفی دهه های ششم و هفتم زندگی انسان است و این درست برخلاف دوره های شکوفایی یک ریاضیدان یا یک فیزیکدان است که دوره های چهارم یا پنجم را شامل می شود. با توجه به این نکات یعنی ندیدن نتایج سریع افکار و دیر ثمر دادن طرحی فلسفی، باور، ایمان وعشقی عظیم لازم است تا فردی پا به وادی دشوار زندگی فیلسوفانه بگذارد.
ت. بسیاری از فلاسفه، فلسفه را علم به مبادی و مبانی تعریف کرده اند. حق آن است که بسیاری از مضامینی که در فلسفه وجود دارند چنان و چندان پایه ای و بنیادین هستند که در هیچ معرفت دیگری قابل ردیابی نیستند. فی المثل در ریاضیات در باب عدد بسی سخن می رود اما اینکه ماهیت عدد چیست تنها در فلسفه ریاضی هویدا و پیدا می شود. یا در فیزیک جدید در باب دوگانگی موج و ماده و علیت و عدم قطعیت سخنان بسیاری رفته است اما تنها در فلسفه فیزیک است که ما می توانیم بحثهایی این چنینی را مطرح نماییم و مناقشات فراوانی که در این زمینه وجود دارند و فی المثل بحث اینشتین و بوهر این نکته را بخوبی نشان می دهند. عرصه های دیگر هم چنین هستند و کافی است نظری به مباحث موجود در فلسفه زیست شناسی، فلسفه سیاسی، فلسفه علوم اجتماعی، فلسفه اقتصاد، فلسفه رسانه، فلسفه تکنولوژی ، فلسفه ورزش ، فلسفه تاریخ و... بیفکنیم تا در یابیم جایی باقی می ماند که هیچ معرفتی نمی تواند بدان جا وارد شود و این مکان هم البته از مبنایی ترین و پایه ای ترین مباحث سخن می گوید. ارسطو آنجا که می گفت کمترین اختلاف در مبانی بیشترین اختلاف در نتایج را به همراه دارد می خواست به اهمیت این مبانی و بحث از آنها که در فلسفه می رود سخن بگوید. پرسشهایی که در باب مبانی مطرح می شوند البته گاهی مواقع تشویش زا و دلهره آور هم هستند. بسیاری از این پرسشها با هویت ما مربوط می شوند و هرچه که هویت ما را خدشه ساز کند البته اضطراب آور هم هست. با توجه به این نکته است که می توان تصریح کرد طرح فلسفی طرحی است که به شجاعت و جسارت زیادی نیاز دارد. جای تردید نیست که سخن معروف کانت که شجاعت اندیشیدن داشته باش در ذیل این مقدمات هم قابل توجیه است.

ث. زمانی راسل می گفت نه تنها فیلسوفان بر زمانه خود تأثیر می گذارند که از شرایط دوران خود تأثیر هم می پذیرند. این تعامل فلسفه و زندگی روزمره با توجه به جهان عجیبی که در آن زیست می کنیم و شبکه های ارتباطی بسیاری از مفاهیم زمانه ما حتی زمان و مکان را تغییر داده اند بیش از پیش خود را نشان می دهد. بدین جهت است که در حوزه ای از حوزه های زندگی انسانی نیست که فلسفه نقشی بر عهده نداشته باشد. اورگاتا گاست می گفت که ما زندگی نمی کنیم تا اندیشه کنیم ما اندیشه می کنیم تا زندگی بهتری داشته باشیم و این مشی هم اکنون در زندگی فیلسوفانه و عالم فلسفه کمرنگ نیست. کافی است نگاهی به مناقشات چند سال اخیر که پس از ماجرای 11 سپتامبر به وجود آمده اند بیفکنیم تا دریابیم فلسفه تا چه اندازه بحث در زمینه مبانی نظری تحولات کنونی را جدی گرفته است. از تأمل بر کثرت دینی و گفتگوی میان ادیان گرفته تا تامل بر رسانه و تکنولوژی به عنوان عمده ترین وسایل تغییر جهان ما و از حقوق و ورزش گرفته تا روابط انسانی و اخلاق حرفه ای همه حوزه هایی هستند که فلاسفه بجد در آنها به کار فکری – فلسفی مشغولند. بسیاری از این مضامین اما در ایران زمین بدرستی و بدقت مطرح نشده اند که این امر نیازمند سیاستگذاری کلان معرفتی و همچنین هم و غم اساتید و دانشجویان و گروههای فلسفی است که این محورها را موضوع تأمل فلسفی خود قرار دهند.
در پایان این مقال می توانیم از تلاشهای هانس کونگ یاد کنیم که بجد به بحث اخلاق جهانی علاقمند است و در صدد است از منظری فلسفی گونه ای از اخلاق مشترک جهانی را که مبتنی بر قاعده طلایی است ترویج کند. بر طبق این قاعده انسان نباید کاری را که برای خود نمی پسندد برای دیگری بخواهد. در این بستر بیش از دو ارزش وجود ندارند که یکی انصاف است و دیگر تواضع. تواضع یعنی اینکه به خود چنان بنگریم گویی دیگری است و انصاف یعنی اینکه به دیگری چنان نگاه کنیم گویی خود ماست.